O emocjach, uczuciach i stanach emocjonalnych

Uczucia i emocje to pojęcia, które są bardzo często używane zamiennie. Nie są one jednak ze sobą tożsame. W tym artykule wyjaśnimy krótko czym są uczucia i emocje oraz na czym polega różnica między nimi i jaki jest ich podział.

Czym jest uczucie?

Uczucie jest stanem psychicznym człowieka, który wyraża jego ustosunkowanie do określonych zdarzeń, ludzi i różnych elementów rzeczywistości. Uczucia mają swoje odzwierciedlenie w procesach zachodzących w korze mózgowej. Stanowią one interpretację emocji i dzieli się je na „przyjemne” i „nieprzyjemne”. Warto dodać, że uczucia mogą się na siebie nakładać. Uczuciem jest np. uczucie miłości, które może wywoływać emocje takie jak np. radość.

Czym jest emocja?

Emocja natomiast jest to złożony zespół zmian zachodzących w ciele i psychice obejmujący pobudzenie fizjologiczne, uczucia, procesy poznawcze, reakcje behawioralne na sytuację postrzeganą dla danej osoby jako ważną. Emocje są formą interakcji i wyrażają sposób doświadczania tej interakcji.

Procesy emocjonalne są ściśle związane z funkcjonowaniem układu limbicznego jako układu integrującego czynności struktur korowych (zwłaszcza kory czołowej) z procesami neuroendokrynnymi i czynnością autonomicznego układu nerwowego (AUN). Zaangażowany jest głównie pień mózgu i układ limbiczny, a ciało jest obszarem ekspresji emocji. W wielu źródłach naukowych podaje się listy emocji podstawowych czy uniwersalnych. Takimi emocjami są: strach, radość, wstręt, złość, smutek i zdziwienie. Warto w tym momencie wspomnieć o słynnych badaniach Ekmana, w których opisał on typy reagowania na emocje i mikroekspresje. Robert Plutchik wyróżnił natomiast osiem emocji podstawowych (pierwotnych i uniwersalnych): oczekiwanie, radość, lubienie, strach, zaskoczenie, smutek, wstręt, złość. Wg badacza ósemka wyżej wymienionych, zróżnicowanych jakościowo emocji to podstawowe afekty, które łączą się w nowe jakości. Połączył je w diady i tak np. z połączenia zaskoczenia i smutku powstaje rozczarowanie.

Jak radzić sobie z uczuciami i emocjami?

Uspołecznianie człowieka od samego urodzenia przez wiek wczesnodziecięcy, trening czystości, wiek dziecięcy, szkolny, młodzieńczy i dorosłości, prowadzi do stworzenia pewnych struktur i norm. Owe struktury i normy prowadzą z kolei do niewyrażania i nieokazywania uczuć i emocji albo przeciwnie – do tzw. „zalewania się” nimi. Zdarza się też, że nieadekwatny odbiór  rzeczywistości otaczającego świata przejawia się pojawieniem trudnych i nieprzyjemnych uczuć i emocji. Jak dowodzi szereg badań nadmierne przeżywanie nieprzyjemnych emocji wpływa na zdrowie człowieka i wielokrotnie prowadzi do zaburzeń lub chorób psychosomatycznych. Począwszy od wrzodów żołądka, dwunastnicy, chorób skórnych, serca, krążenia i wielu innych.

Jedną z metod nauczenia się poradzić sobie z odczytywaniem i interpretacją uczuć i emocji może być np. trening uważności, który polega na skupieniu się na odczuciach płynących z ciała, skupieniu na oddechu, obserwacji siebie w relacjach oraz obserwacji własnych emocji. Dzięki niemu wzrasta wrażliwość na własne stany emocjonalne. Zaczynamy akceptować pojawiające się emocje, również te nieprzyjemne, przez co nie wzmacniamy tendencji do unikania ich. W efekcie jesteśmy dla siebie bardziej współczujący i wyrozumiali.

Praca z ciałem a uczucia i emocje

Z pomocą przychodzi także tzw. praca z ciałem, która uczy pozwalania na swobodny przepływ uczuć i emocji poprzez doświadczenia swojego ciała w różnych procesach. Praca z ciałem zwiększa świadomość i pozwala dotrzeć i uzdrowić to, co wyparte a co objawia się np. chorobami psychosomatycznymi. Warte uwagi są także techniki relaksacyjne i medytacja, które wg badań naukowych są naturalnym antidotum na nadmiar emocji.

Marshal Rosenberg twórca NVC (Porozumienie bez przemocy) powiedział, że uczucia dla człowieka są jak lampki kontrolne w samochodzie. Wystarczy zwracać na nie uwagę, bo pojawiają się po to, aby coś zakomunikować.

Dla przypomnienia tych lampek, poniżej znajduje się lista emocji, uczuć i stanów emocjonalnych. Warto mieć w nie i w to, co komunikują wgląd.

 

 

Podział uczuć i emocji

 

 

 PRZYJEMNE

 NIEPRZYJEMNE

szczęścia

uszczęśliwienia

pogody

radości

radowania

wzruszenia

wdzięczności

przychylności

sympatii

miłości

życzliwości

pokoju

wolności

swobody

niezależności

lubienia

pogody ducha

czułości

serdeczności

podziwu

szacunku

ulgi

wesołości

rozweselenia

rozbawienia

uciechy

ożywienia

zadowolenia

przyjemności

błogości

w miłym nastroju

lekkości

beztroski

odprężenia

rozluźnienia

spokoju

w dobrym humorze

ciepła

lekkości

chęci

namiętności

sprawiedliwości

godności

poczucia własnej wartości

w dobrej formie

docenienia

pewności siebie

śmiałości

żarliwości

entuzjazmu

pobudzenia do działania

energii

euforii

fascynacji

zapału

siły

mocy

triumfu

zwycięstwa

satysfakcji

ufności

nadziei

podniecenia

zachwytu

poparcia

 

agresja

antypatia

apatia

awersja

bezradność

bezsilność

bezwartościowy

bierność

ból

brak

brutalnie potraktowany

cierpienie

depresja

duma

dyskomfort

dyskryminacja

fobia

frustracja

furia

gniew

gorycz

groza

ignorowany

irytacja

konflikt wewnętrzny

konsternacja

kontrolowany

lekceważony

lenistwo

lęk

litość

melancholia

męka

napięcie

nerwowość

niechęć

niemoc

nienawiść

niepocieszony

niesmak

niespokojny

nieszczęśliwy

nieufność

nieważny

niezadowolony

niezaspokojony

nuda

obawa

obrzydzenie

oburzenie

odrętwiały

oklapnięty

otępiały

onieśmielenie

osowiały

ostrożność

oszołomienie

oszukany

panika

paraliż

podenerwowany

podminowany

pogarda

poirytowany

pomieszanie

pominięty

poniżenie

powściągliwość

przerażony

przestraszony

przybity

przygnębienie

przykrość

przytłoczony

rozczarowany

rozdrażniony

rozdygotany

rozgoryczony

rozpacz

roztrzęsiony

rozwścieczony

rozzłoszczony

rozżalony

samotność

sfrustrowany

skompromitowany

skrępowany

słabość

smutek

spanikowany

speszony

spięty

sponiewierany

sprzeciw

strach

stres

tęsknota

udręka

upokorzenie

winny

wkurzony

wrogość

wstręt

wstrząśnięty

wstyd

wściekły

wykorzystany

wzburzony

zakłopotanie

załamany

zaniepokojony

zaskoczony

zasmucony

zatroskany

zawiść

zazdrość

zażenowanie

zbulwersowany

zdegustowany

zdenerwowany

zdesperowany

zdezorientowany

zdruzgotany

zdziwiony

zestresowanie

zgaszony

zgorszenie

zgroza

zimno

zirytowany

złość

zły

zmartwiony

zmęczony

zmieszany

zniechęcony

zniecierpliwiony

zniesmaczony

znieważony

zniewolony

zranienie

zrozpaczony

zszokowany

żal